Για την ανάγκη μιας νέας κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας!

Όταν μία κοινωνία από αγροτική, μετασχηματίζεται σε τουριστική, η συζήτηση για την τουριστική ανάπτυξη δεν αφορά μόνο την οικονομία. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένα μικρό νησί σχεδιάζει το μέλλον του, προστατεύει το περιβάλλον του και διαχειρίζεται τις πιέσεις που δημιουργεί η αυξανόμενη επενδυτική δραστηριότητα.

Η ανάπτυξη πέρα από τους αριθμούς

Στο Μεγανήσι, ο τουρισμός φέρνει εισόδημα και προοπτικές, αλλά δοκιμάζει το περιβάλλον, την τοπική ταυτότητα και τους θεσμούς. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιο μοντέλο ανάπτυξης μπορεί να αντέξει το νησί και με ποιους κανόνες.

Οι προειδοποιήσεις είχαν διατυπωθεί εγκαίρως

Οι προβληματισμοί για την πορεία του νησιού δεν εμφανίστηκαν σήμερα. Είχαν τεθεί δημόσια, σε ανοιχτές διαδικασίες, συνέδρια, συμπόσια και συνελεύσεις, πριν από είκοσι χρόνια αλλά και παλιότερα. Τότε είχε επισημανθεί ότι το Μεγανήσι διέθετε ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα: δεν είχε ακόμη ακολουθήσει πλήρως το μοντέλο της άναρχης τουριστικής ανάπτυξης. Μπορούσε, επομένως, να αξιοποιήσει την εμπειρία άλλων νησιών, όπου η γρήγορη ανάπτυξη οδήγησε σε έντονη εποχικότητα, πίεση στις υποδομές και απώλεια ισορροπίας στην καθημερινή ζωή.

Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ειπώθηκαν οι προειδοποιήσεις. Το ζήτημα είναι αν η κοινωνία θέλησε να τις ακούσει και, κυρίως, αν υπήρξαν εκείνες οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να ανοίξουν έναν διαφορετικό δρόμο.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της πορείας βρίσκεται στον χωροταξικό σχεδιασμό του νησιού.

Ο χωροταξικός σχεδιασμός που δεν προχώρησε

Ο χωροταξικός σχεδιασμός θα μπορούσε να αποτελέσει το βασικό εργαλείο για τη ρύθμιση της ανάπτυξης. Μέσα από αυτόν θα καθορίζονταν οι όροι δόμησης, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και τα όρια αξιοποίησης των πραγματικών δυνατοτήτων του νησιού. Πράγματι, η πρώτη φάση του σχεδίου, που έθετε το πλαίσιο για ένα αειφορικό αναπτυξιακό μοντέλο,  είχε ολοκληρωθεί, έχοντας και την έγκριση της πολιτείας. Έμενε η δεύτερη και κρισιμότερη φάση. Να μπουν καθαροί κανόνες σε όλα τα επίπεδα. Όμως, καθώς πλησίαζαν οι δημοτικές εκλογές, το θέμα έμεινε μετέωρο και τέθηκε σε δημόσιο διάλογο. Εμείς καταθέσαμε την άποψή μας για τους κανόνες που θεωρούσαμε αναγκαίους, όμως μείναμε αρκετά μόνοι στις εκλογές του 2014!  Η επόμενη δημοτική αρχή ακολούθησε διαφορετική κατεύθυνση, προτείνοντας μεταξύ άλλων, εκτεταμένες τουριστικές αναπτύξεις μεγάλης κλίμακας. Η πρόταση αυτή δεν ήταν δυνατόν να περπατήσει και ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε! Δεν ήταν μια απλή διαφωνία. Ήταν μια βαθιά πολιτική σύγκρουση δύο αντιλήψεων για τον τόπο, που κρύφτηκε πίσω από  το «τσατσαρικοί»  και «αντιτσατσαρικοί», όπως εκλαϊκεύθηκε! Εκεί, κατά την άποψή μου, δεν χάθηκε απλώς ένα σχέδιο. Έκλεισε ουσιαστικά ένα ιστορικό παράθυρο για το Μεγανήσι, το οποίο συνοδεύτηκε παράλληλα με την εγκατάλειψη μιας σειράς από έργα περιβάλλοντος και πολιτισμού, τα οποία θα υποστήριζαν αυτό το μοντέλο.

Θα ήταν πολύ βολικό, ίσως και υποκριτικό να φορτώσουμε αυτή την εξέλιξη σε λίγα πρόσωπα ή σε επί μέρους συμφέροντα που συνδέθηκαν με την αγορά γης και τις επενδύσεις. Αυτά σε όλες τις περιπτώσεις θα υπάρχουν.

Το βαθύτερο πρόβλημα ήταν η απουσία μιας συγκροτημένης ομάδας προσώπων, φορέων και θεσμών που θα μπορούσε να διαμορφώσει πειστική εναλλακτική πρόταση και να κινητοποιήσει την κοινωνία του νησιού. Σήμερα, που οι συνέπειες της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης γίνονται πιο ορατές στο περιβάλλον, στον πολιτισμό και στη λειτουργία των θεσμών, το ζητούμενο παραμένει το ίδιο, έστω και ως ρητορικό ερώτημα: Μπορεί να υπάρξει μια νέα κοινωνική και πολιτική συμμαχία, που θα επαναφέρει τη συζήτηση σε κανόνες, σχεδιασμό και μακροπρόθεσμη προοπτική;

                                                                                                  Στάθης Ζαβιτσάνος

                                                                                              π. Δήμαρχος Μεγανησίου