ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΑ ΥΠΟΣΚΑΦΑ ;

Από πολλούς φίλους και εχθρούς γίνεται για τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης και της  δόμησης στο νησί. Θεωρείστε το κείμενο  μια προσπάθεια  συμβολής   σε αυτή την ανταλλαγή απόψεων .

Η  σύγκριση ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικές  περιόδους θα χρησίμευε στην αποκάλυψη των κοινωνικών χαρακτηριστικών της   οικιστικής ανάπτυξης .Η επιστροφή  στο παρελθόν δεν είναι συναισθηματική . Γίνεται κυρίως για να ειπωθούν διαφορές του τότε και του σήμερα και πιθανά να διατυπωθούν μέσα από τη διερεύνηση  κάποιες εκτιμήσεις . Άλλωστε η επιστροφή του παρελθόντος στο παρόν και στο μέλλον είναι μια  καθημερινή και ευρύτατη κοινωνική διαδικασία .

Πάνω στο νησί λειτουργούσαν τρείς οικισμοί . Η συνοικία ήταν οικογενειακή. Ανάμεσα στις ιδιοκτησίες δεν υπήρχαν περιφράξεις ούτε σαφής διαχωρισμός του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου .Η διαφορά των ιδιοκτησιών γίνονταν με σκαλίσματα σε βράχους ,με λίθινες κατασκευές προστασίας του εδάφους φύτευσης  , με κυπαρίσσια  .  Οι οικισμοί ήταν πυκνοδομημένοι με μικρού πλάτους δρόμους . Η οικία κατασκευαζόταν  με χαρακτηριστικά του αγροτικού τύπου κερκυραϊκού αρχοντικού. Το ισόγειο περιείχε το χειμερινό μικρό καθιστικό με το τζάκι και το κουζινάκι και ο μεγαλύτερος χώρος ήταν αποθηκευτικός ,  φιλοξενώντας τρόφιμα και εργαλεία για την αγροτική παραγωγή αλλά και για γυναίκειες εργασίες όπως ο αργαλειός . Το κτίριο με υλικά του περιβάλλοντος . Πέτρα και ξύλο , βαρύς σκελετός από φέρουσα τοιχοποιία με ελαφριά φορτία του ξύλινου δαπέδου και της ξυλοσκεπής . Φυσικά όλα τα υλικά ανακυκλώσιμα .

Χαρακτηριστικά μιας εποχής με κοινωνική συνοχή , η αρχιτεκτονική της εποχής χαρακτηρίζει την αγροτική παραγωγή και τη σχέση με τη θάλασσα , την αναγκαιότητα εγγύτητας και στενών σχέσεων με τα κτίσματα πλησίον (ο Θεός κι ο γείτονας ), η κατοικία είναι στραμμένη προς τα έξω προς τον οικισμό , οι πόρτες είναι ανοιχτές , οι ιδιοκτησίες χωρίς υλοποιημένα όρια , οι άνθρωποι  ζουν ως οργανωμένη κοινωνία . Σε αυτήν δεν υπάρχουν τεράστιες κοινωνικές διαφορές  ,όπως και η δόμηση αποκαλύπτει.

Τα χαρακτηριστικά της δόμησης του σήμερα διαφοροποιούνται . Οι δυσμενείς επιπτώσεις της εκτός σχεδίου δόμησης που είναι τραγικές για το νησί   , δεν έχουν σχέση  με τη μορφή αλλά κυρίως  με περιβαλλοντικά κριτήρια . Η αρχιτεκτονική επιλογή διαφέρει με επιτυχημένες επιλογές έως  πλήρως αποτυχημένες .Επιλογές κυριαρχίας στο τοπίο με τεράστιες εκσκαφές με αντιγραφή μοντέλων  από το Pinterest και στη συνέχεια από αρχιτεκτονικές σελίδες περιοδικών, με υπόγεια εκτός περιγράμματος  κτιρίου , με τεράστιες  γκαραζόπορτες που καμία σχέση δεν έχουν  με το χαρακτήρα του νησιού και τον πολιτισμό του . Από την άλλη πέτρινα αντίγραφα εργοστασίων του προηγούμενου αιώνα .Αδυναμία αναγνώρισης  των χαρακτηριστικών του οικιστικού και φυσικού περιβάλλοντος και επιλογής μοντέλου . Αδυναμία παρουσίασης μιας  κεντρικής ιδέας σύνθεσης που να συμπεριλαμβάνει  τα χαρακτηριστικά των οικισμών  . Στροφή σε μοντέλα  ατομικότητας και εξασφάλισης του ιδιωτικού βίου χωρίς καμία κοινωνική αναφορά. Στροφή προσανατολισμού στη θέα χωρίς καμιά εξασφάλιση της ενσωμάτωσης στο φυσικό η στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Όσο πιο τραγικά εμφανής είναι η διαφορά από ότι υπάρχει ,τόσο πιο έντονη η παρουσία της οικονομικής μας επιφάνειας  .  Αναλογίες κτιρίων με τεράστια μεγέθη προς τη θέα και μικρό βάθος που δεν έχουν καμία σχέση με τις αναλογίες των υπαρχόντων κτιρίων . Πολυκατοικίες  σε λόφους με τεράστιες εκσκαφές ,με έλλειψη διοχέτευσης όμβριων και περιβαλλοντικής μέριμνας για τις επιπτώσεις των δομημένων επιφανειών  . Παντελής εκμετάλλευση και καταπάτηση δημοσίου χώρου , είτε λέγεται ακτή είτε δημόσιος χώρος  πολύ περισσότερο  δημόσιοι κανόνες .

Κι ακόμα ..Το ρεύμα στο νησί ήρθε μετά το 70. Τα πέτρινα κτίρια φωτίστηκαν μ με πρότυπο το λυχνάρι η δε φωτίστηκαν ποτέ. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μυστηριακό , γραφικό νυχτερινό σύνολο όπου οι λάμπες  του δήμου φώτιζαν και αναδείκνυαν εκπληκτικές γωνίες των πέτρινων κτισμάτων . Σήμερα (σαν το σκύλο που μαρκάρει την περιοχή του) ο φωτισμός αφαιρεί κάθε μαγεία του περιβάλλοντος , αναδεικνύοντας σύνολα χωρίς μαγεία και έμπνευση , σε μια σπατάλη φωτός που είναι πάλι μια ένδειξη κυριαρχίας .

Ως τελικό συμπέρασμα : η δόμηση αυτή έχει μόνο οικονομική αναφορά και στηρίζεται αποκλειστικά στην εκμετάλλευση της γης . Δεν υπάρχουν οικισμοί και άνθρωποι , δεν υπάρχει παρελθόν , υπάρχει μόνο η εξυπηρέτηση του προσωπικού συμφέροντος μέσω της εξυπηρέτησης ιδιωτικών συμφερόντων  .Και πρέπει να χρωστάμε και χάρη σε αυτούς που καταστρέφουν τα πάντα , εκχωρούν  τα πάντα και προφανώς έχουν κάποιους από  τους ντόπιους ( 350 στις Θερμοπύλες )για  υπηρετικό προσωπικό  κι εμάς που είμαστε από εδώ για τα παλαιά τους υποδήματα .Και αντί για χάντρες στους ιθαγενείς προσφέρονται στο πλήθος  από καιρό σε καιρό ηθοποιοί , φασίστες τηλεπερσόνες και δικηγόροι  , δημοσιότητες  ικανές  μόνο για τη διαφήμιση επαρχιακής χασαποταβέρνας και φθηνού δωματίου προς ενοικίαση .Θυμάμαι τις παρέες του Μπεκόπουλου  και λυπάμαι για την κατάντια μας !

Και οι άνθρωποι που δεν θα ήθελα να χαρακτηρίσω ως αριστερούς η δεξιούς ,ως προοδευτικούς η συντηρητικούς αλλά ας τους βαφτίσουμε  ως ρομαντικούς της εποχής μας , ας πούμε ως το βαθύτερο σημείο της συνείδησης μας (φυσικά για όσους έχουν και δεν το έχουν μετατρέψει σε εξαγοράσιμο εισόδημα ) ας δούμε τελικά τη θέση μας στο σκηνικό .

Δεν είναι τα υπόσκαφα , δεν είναι η παραβίαση όλων των  κανόνων , δεν είναι η παραβίαση όλων των νόμων  που είναι αναγνωρίσιμη , αλλά είναι η αίσθηση εξουσίας κάποιων  που  ήρθαν εδώ κι έγιναν άρχοντες,   με μόνη εξίσωση το έσοδα έξοδα , όπου στα έσοδα ήταν το φυσικό περιβάλλον του νησιού και στα έξοδα το επιχειρηματικό σχέδιο. Και σοβαρή ευθύνη φέρνουν πρώτα όσοι οργάνωσαν την αντίληψη αυτής  της ανάπτυξης  που δε  χωράει μια κοινωνία 360 μέρες το χρόνο αλλά μια  διαχειρίσιμη   κοινωνία πεντάμηνής διάρκειας χωρίς καμία κοινωνική συνοχή  .

Και δεν είναι οι «δεξιοί» μόνο ,είναι και αυτοί που θεωρούσαμε προοδευτικοί και με άλλη υποτίθεται περιβαλλοντική πρόταση  που αποδείχθηκαν λίγοι ,μικροί ,πολιτικά ανεπαρκείς   που έχουν σοβαρή ευθύνη για την έλλειψη εμπιστοσύνης και την ανυπαρξία  πρότασης για το νησί. Γιατί εδώ δεν πρόκειται για τη γυναίκα του Καίσαρα αλλά για τον ίδιο . Δυστυχώς σήμερα δεν υπάρχει καμία σοβαρή πρόταση ανακοπής αυτής της πορείας , που ήδη φέρνει σε σύγκρουση την οικονομική  ανάπτυξη με την περιβαλλοντική προστασία αλλά και με το μέλλον που θα εξασφάλιζε μια ισορροπημένη  πορεία στα μεγέθη του νησιού .

Και σε αυτό το σκηνικό πάντα κάποιοι  θα διαφέρουμε  γιατί δεν μπήκαμε στο  κυρίαρχο κλίμα  και παραμένουμε «εμείς με τις ιδέες μας κι εσείς με τα λεφτά σας»! Μπήκαμε στον πειρασμό να αναζητήσουμε μια άλλη πρόταση , που να έχει μακροχρόνια οφέλη και να μην θυσιάσει το νησί για τα κέρδη του σήμερα . Έχει ήδη φτάσει  η εποχή που ο σημερινός τρόπος  ανάπτυξης  δείχνει περίτρανα τα αδιέξοδα της !  Και δυστυχώς τα δείχνει φωτισμένα !

ΠΑΛΜΟΥ Β. ΟΥΡΑΝΙΑ

Διπλωματούχος  πολιτικός μηχανικός

Διπλωματούχος  Αρχιτέκτονας  μηχανικός

MScs στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό